สถาบันเพอร์เฟคฮาร์ท โรงพยาบาลปิยะเวท สาระน่ารู้เกี่ยวกับโรคหัวใจ การป้องกัน การวินิจฉัย การรักษา และการฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจ

ยาลดไขมัน (ตอน 1)

เรื่องของไขมันในเลือดกับโรคหัวใจเป็นเรื่องที่พูดถึงกันมากจนคนส่วนมากเข้าใจว่าไขมันในเลือดสูงเป็นสาเหตุของการเป็นโรคหัวใจ ซึ่งความเข้าใจนี้ไม่ถูกต้องทีเดียวนัก!!! มีคำอยู่หลายเรื่องที่ต้องอธิบาย กันให้ชัดเจนก่อน ที่จะสรุปไปว่าไขมันในเลือดสูงเป็นสาเหตุของการเป็นโรคหัวใจจริงหรือไม่ ???

เรื่องแรกคือคำว่า "ไขมัน" คำที่ตรงข้ามกับคำนี้คือคำว่า"น้ำมัน" ....."มัน" (ไม่รวมถึง "มัน"ที่เป็นหัวแบบเผือก หรือ"มัน" ที่เป็นสรรพนามบุรุษที่ 3 เช่น "ช่างหัวมัน") เป็นของของที่มีลักษณะลื่น พื้นผิวแวววาว ในเรื่องทางชีวภาพมีสองสถานะคือ "ไขมัน" และ "น้ำมัน"......"ไขมัน" คือ"น้ำมัน" ที่อยู่สภาพของแข็ง เช่นที่เราจะเห็นเวลานำอาหารมันๆ ไม่ใส่ตู้เย็น หรือเทียนไขก็คือไขมันที่ได้มาจากมันสัตว์บางชนิด

ดังนั้นไขมันในเลือดจึงไม่มี.....เพราะเลือดเป็นของเหลว จะมีได้ก็แต่น้ำมันในเลือด หรือถ้าเช่นเป็นไขมันแล้วจะเรียกให้ถูกที่สุดคือ ไขมันที่ละลายอยู่ในเลือดหรืออีกอย่างหนึ่งคือ ไขมันที่เกาะอยู่ตามผนังหลอดเลือด

ไขมันที่ละลายอยู่ในเลือดนั้นคือระดับไขมันที่เราตรวจวัดได้จากการเจาะเลือดหลังงดอาหาร 12 ชั่วโมง ส่วนไขมันที่เกาะอยู่ตามผนังหลอดเลือด(ด้านใน) นั้น เป็นตัวที่ทำให้เกิดการแข็งตัวของผนังหลอดเลือดซึ่งจะนำไปสู่การมีหลอดเลือดตีบ ถ้าหลอดเลือดที่เลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจตีบจนถึงระดับที่ทำให้เลือด (ที่ไหลผ่านอยู่ภายในหลอดเลือด) ผ่านไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจไม่ได้เพียงพอต่อความต้องการของหัวใจก็จะทำให้เกิดโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด.......ซึ่งเป็นโรคหัวใจชนิดหนึ่ง!!!

ไขมันที่เกาะอยู่ภายในหลอดเลือดหัวใจที่ทำให้เกิดภาวะหลอดเลือดแข็งนั้นสามารถวัดได้ทางอ้อมโดยการตรวจดูหินปูนที่เกาะอยู่ที่ผนังหลอดเลือดหัวใจเพราะผนังหลอดเลือดที่มีการแข็งตัวนั้น มักจะมีหินปูนเกาะปนอยู่ด้วย

.....ยิ่งหินปูนมาก ผนังหลอดเลือดยิ่งแข็งตัวมาก

.....ยิ่งผนังหลอดเลือดหัวใจแข็งตัวมากยิ่งมีโอกาสเสียชีวิตจากโรคหัวใจสูง

ระดับไขมันที่ละลายอยู่ในเลือดที่วัดได้จากการเจาะเลือดมีความสัมพันธ์กับปริมาณไขมันที่เกาะตามผนังหลอดเลือด อย่างใกล้ชิด.....แต่คนที่มีระดับไขมันจากการเจาะเลือดสูง อาจจะ(ยัง) ไม่มีโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดก็ได้ หรือในทางตรงกันข้ามคนที่เป็นโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดอาจจะไม่มีระดับไขมันจากการเจาะเลือดสูงก็ได้!!!

......ดังนั้นภาวะไขมัน(ที่ละลาย)ในเลือดสูงจึงเป็นเพียงปัจจัยเสี่ยงอย่างหนึ่งต่อการเกิดโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเท่านั้น ไม่ได้เป็นสาเหตุ......และไม่ได้ทำให้เกิดโรคหัวใจชนิดอื่นๆ !!!

ระดับไขมัน (Fat) ที่ได้จากการเจาะเลือดนั้นมีหลายชนิดที่ควรทำความรู้จักกันให้ดีก่อนทำการรักษา

ตัวแรกคือคอเลสเตอรอล (cholesterol) อีกตัวหนึ่งคือไตรกลีเซอไรด์ (Triglyceride) และสำหรับคอเลสเตอรอลนั้นเรามักจะจัดเแบ่งประเภทออกได้อีกเป็น สองประเภท

ประเภทแรกคือ ไขมันคอเลสเตอรอลตัวผู้ร้าย คือแอลดีแอล คอเลสเตอรอล (LDL-cholesterol) ซึ่งเป็นคอเลสเตอรอลที่เกาะตายผนังหลอดเลือดทำให้หลอดเลือดแข็ง ไขมันชนิดนี้มีความหนาแน่นต่ำแต่ปริมาณมาก และเป็นตัวไม่ดี

คอเลสเตอรอลประเภทที่สองคือ ตัวพระเอกเรียนกว่า เอชดีเอล คอเลสเตอรอล (HDL-cholesterol) ไขมันชนิดนี้มีความหนาแน่นสูง มีปริมาณน้อย เป็นประเอก มีหน้าที่ลำเลียงไขมันที่เกาะอยู่ตามเซลผนังหลอดเลือดออกไป ทำให้เลือดไม่แข็งตัว !!!

ดังนั้นไขมันคอเลสเตอรอลที่เราวัดได้ทั้งหมดจึงเรียกว่าระดับคอเลสเตอรอลรวม(total cholesterol) ทั้งระดับไตรกลีเซอไรด์และระดับระดับคอเลสเตอรอลรวม ในคนปกติ.....(ขอเน้นว่าคนปกตินะครับ.....ซึ่งคือคนที่ไม่เป็นหรือไม่เคยตรวจพบว่ามีความผิดปกติของผนังหลอดเลือดและไม่เป็นเบาหวาน) ระดับของไขมันทั้ง 2 ประเภทควรไม่เกิน 200 มิลลิกรรรมต่อเดซิลิตร

ในคนที่มีระดับหลอดเลือดแข็งตัวแล้ว (หรือเป็นเบาหวาน) ระดับคอเลสเตอรอลรวมควรจะต้องต่ำกว่านี้ !!!

การควบคุมระดับไตรกลีเซอไรด์ ทำได้ด้วยการลดน้ำหนัก ออกกกำลังกาย และลดอาหารประเภทที่ให้พลังงานสูงเช่น อาหารมัน และอาหารหวาน และถ้าไม่สำเร็จด้วยสองวิธีข้างต้นแล้วจึงใช้ยาช่วยด้วย

ระดับไตรกลีเซอไรด์ที่สูงนี้มีความสัมพันธ์และเกี่ยวข้องกับอาหาร การออกกำลังกาย และความอ้วน นอกจากนี้ยังพบได้ในคนที่มีความผิดปกติของการควบคุมระดับน้ำตาลของร่างกายเช่นในคนที่เป็นเบาหวาน หรือมีแนวโน้มที่เป็นเบาหวาน

ระดับไตรกลีเซอไรด์ที่สูงถ้าพบร่วมกับระดับไขมันเอ็ชดีเอล (HDL-cholesterol) ที่ต่ำก็จะเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแข็งตัวของหลอดเลือดได้มากพอๆ กับการที่มีระดับแอลดีเอลคอเลสเตอรอล (LDL cholesterol) สูง!!!

เนื่องจากคอเลสเตอรอลรวม (total cholesterol) ประกอบด้วยแอลดีแอลคอเลสเตอรอล (LDL cholesterol) ตัวผู้ร้าย เรียกย่อๆ ว่า LDL cholesterol และเอ็ชดีแอลคอเลสเตอรอล (HDL cholesterol-พระเอก เรียกย่อๆ ว่า HDL-cholesterol) กับไขมันประกอบอื่นอีกเล็กน้อย ดังนั้นในระยะหลัง ในการดูแลรักษาภาวะไขมันในเลือดสูงเราจึงดูที่ตัว LDL-cholesterol และ HDL-cholesterol เป็นสำคัญ -- LDL -- C ยิ่งต่ำยิ่งดี (ยิ่งในคนมีโรคแล้วยิ่งควรต่ำกว่าคนปกติ!!), LDL-C ยิ่งสูงยิ่งดี

ถ้าจะให้สับสนมากขึ้นไปอีกก็ยังมีเรื่องของ CRP (ซีอาร์พี) ซึ่งเป็นค่าตรวจในเลือดที่บ่งบอกถึงการอักเสบของร่างกาย เพราะตัวไขมันที่เกาะที่ผนังหลอดเลือดนั้นจะทำให้มีการอักเสบของผนังหลอดเลือดด้วย ดังนั้น CRP ยิ่งต่ำยิ่งดี

การลด LDL-C (ไขมันตัวร้าย) สามารถต่ำได้โดย ลดการรับประทานอาหารมันๆ โดยเฉพาะไขมันชนิดที่ได้จากสัตว์หรือผลิตพันธ์ที่ได้จากไขมันสัตว์ และเพิ่มการเผาผลาญพลังงานของร่างกายด้วยการออกกำลังสม่ำเสมอ ถ้าทำทั้งสองวิธีแล้วไม่ได้ผลก็อาจใช้ยาบางชนิดร่วมกันสองวิธีแรก

การเพิ่ม HDL-C (ไขมันตัวดี) ทำได้ด้วยการออกกำลังกายหนักอย่างสม่ำเสมอ ในขณะนี้ยังไม่มียาที่ใช้กันแพร่หลายชนิดใดๆ ที่สามารถเพิ่มระดับ HDL-C ได้อย่างเห็นได้ชัด

การลด CRP (หรือบางที่เรียก hsCRP) สามารถทำได้โดยการออกกำลังกายสม่ำเสมอ และมียาลดไขมันบางประเภทกับยาโรคหัวใจบางชนิดสามารถลดระดับ CRP ลงได้

ผมเคยมีคนไข้คนหนึ่งเป็นผู้หญิง อายุราว 50 ปีเศษ มีอาการ เหนื่อยง่ายขึ้นในช่วงเวลา 3-4 เดือน โดยไม่มีอาการแน่นหน้าอก จากประวัติเธอไม่มีปัจจัยเสี่ยงต่อการเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจตีบเลยนอกจากในระยะ 1 ปี ก่อนหน้านี้ เธอมีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นจาก 55 กิโลกรัมเป็น 65 กิโลกรัม และรอบเดือนเธอได้หมดมาประมาณ 2 ปีแล้ว

จากการตรวจร่างกายก็พบว่าเธอมีความดันโลหิตผิดปกติ ส่วนผลการตรวจเลือดพบว่าระดับคอเลสเตอรอลรวม และแอลดีแอลคอเลสเตอรอลอยู่ในเกณฑ์ปกติ ระดับไตรกลีเซอไรด์ก็ปกติ แต่ไขมันตัวดีที่เรียกว่าเอ็ชดีแอลคอเลสเตอรอลต่ำมาก ผมจึงแนะนำให้เธอออกกำลังกายและ "ควบคุมอาหาร" กลับมาเจอกันอีก 3 เดือน น้ำหนักตัวเธอเพิ่มขึ้นอีก 5 กิโลกรัมและผลการตรวจเลือดเหมือนเดิม ผมจึงถามเธอว่า......

"คุณออกกำลังกับควบคุมอาหารบ้างหรือเปล่าครับ?"

คนไข้สารภาพและแก้ตัว "ไม่ค่อยได้ออกกำลังค่ะ..... แต่ควบคุมอาหารมากๆ นะคะ!!"

ผมชักสงสัย "ควบคุมอาหารอะไรบ้างนะครับ?"

คนไข้ "ก็คุณหมอบอกว่าไขมันชนิดดีของดิฉันต่ำ ดิฉันเลยไปเลือกควบคุมกินแต่ไขมันดีๆ

.... ที่ผ่านไปสามเดือนไปกินสเต็กทั้งเนื้อโกเบ และเนื้อออสเตรเลีย เลือกแต่แพงๆที่มันๆ โดยเฉพาะเลยค่ะ!!"

หมอ "???"