สถาบันเพอร์เฟคฮาร์ท โรงพยาบาลปิยะเวท สาระน่ารู้เกี่ยวกับโรคหัวใจ การป้องกัน การวินิจฉัย การรักษา และการฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจ

ยาลดไขมัน (ตอน 2)

เพราะระดับไขมันที่ละลายในเลือด เราสามารถตรวจได้ง่ายกว่าปริมาณไขมันที่เกาะตามผนังหลอดเลือด และระดับไขมันที่วัดได้จากการเจาะเลือดนั้นก็ยังมีความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกับการเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด และการเสียชีวิตจากโรคหัวใจ
ในทางการแพทย์ เราจึงได้มีความพยายามที่จะลดปัจจัยเสี่ยงนี้ (ไขมันจากการเจาะเลือดสูง) ด้วยวิธีต่างๆ ซึ่งวิธีการเหล่านี้ที่พิสูจน์แล้วทำได้ผลดีชัดเจนคือ

การควบคุมอาหาร
การออกกำลังกายสม่ำเสมอ
การใช้ยาลดระดับไขมันในเลือด

การรักษาด้วยสองวิธีแรกเป็นการรักษาที่ไม่มีผลข้างเคียง (หรือมีแต่น้อยมาก) ส่วนการใช้ยานั้นมักจะเริ่มใช้ในรายที่ระดับไขมันในเลือดสูงมาก แต่ยังไม่มีโรคหัวใจหรือโรคหลอดเลือด หรือในรายที่รับไขมันสูงไม่มากแต่มีโรคหลอดเลือดหัวใจแล้ว แพทย์จึงต้องการให้ระดับไขมัน (ตัวร้าย)ในเลือดต่ำลงไปอีก

ในบางกรณี แพทย์อาจจะต้องการใช้ยาลดไขมัน {(โดยเฉพาะในกลุ่มของ สแตติน (Statin)} เพื่อเหตุอื่นๆ เช่นลดการอักเสบของผนังหลอดเลือด (ลดระดับ CRP จากการตรวจเลือด)

ยิ่งไปกว่านั้นยาลดไขมันกลุ่มนี้นอกจากจะมีผลลดระดับไขมันที่ละลายในเลือดและลดการอักเสบของผนังหลอดเลือดแล้ว ยากลุ่มนี้ (กลุ่ม Statin).... กลุ่มนี้เท่านั้น [ไม่รวมยาลดการดูดซึมของไขมันที่พวกนักกินทั้งหลายชอบกินกันหลังรับประทานมื้อใหญ่ ๆ มันๆ(ที่อร่อยๆ)] ยังมีฤทธิ์ลดความเสี่ยงจากการเกิดปัญหาเฉียบพลันทางโรคหัวใจ ได้อีกด้วย

ที่เรารู้เรื่องนี้ก็เพราะว่ามีการให้ยากลุ่มดังกล่าวในคนไข้โรคหัวใจที่มีระดับไขมันไม่สูง ก็พบว่า คนที่ได้รับยามีความเสี่ยงต่อการเกิดปัญหาโรคหัวใจลดลงตามไปอีกด้วย

ที่เล่ามาทั้งหมดนี้ใช่ว่ายาทุกชนิดจะมีแต่ผลดีก็หาไม่ ยาก็ยังคือยาเหมือนทุกๆสิ่งที่เป็นไปตามธรรมชาติ คือมีทั้งข้อดีและข้อเสีย.........สำหรับยาเราเรียกว่าผลข้างเคียง ซึ่งต่างจากการแพ้ยาเพราะการแพ้ยานั้น มักจะเกิดจากการที่ภูมิต้านทานของร่างกายมีปฏิกิริยาต่อต้านยานั้นๆ และบางคนอาจเกิดอาการรุนแรง!!! ตัวอย่างเช่นการเกิดผื่นแพ้ยาตามผิวหนัง หรือการเสียชีวิตเฉียบพลันหลังได้ยาบางประเภท

ผลข้างเคียงของยาลดไขมันกลุ่มนี้ (statin) ที่รู้กันทั่วไปคือผลข้างเคียงที่มีต่อตับและกล้ามเนื้อซึ่งมีโอกาสเกิดขึ้นเพียงร้อยละ 0.2 ถึงร้อยละ 2 ขึ้นอยู่กับขนาดของยาที่ได้ แต่ที่สำคัญคือ มียาหลายชนิดเช่นยาปฏิชีวนะ ยาหัวใจบางประเภท ยาลดความดัน และยาลดไขมันประเภทอื่นๆ ถ้าใช้ร่วมกันกับยาลดไขมันนี้แล้วจะทำให้โอกาสเกิดผลข้างเคียงที่ว่านั้นมากขึ้นไปอีก

ผลข้างเคียงที่ไม่รุนแรงอื่นๆที่อาจพบได้บ่อยๆ จากยาลดไขมัน ก็มีอีกเช่น ท้องอืด ท้องผูก ท้องเดิน ปวดศีรษะ ปวดข้อ คันผิวหนัง ผมร่วง เพลีย บวม และอื่นๆ อีกมากมาย

ดังนั้นจะเห็นได้ว่าทั้งหมอ และคนไข้ที่ต้องกินยา (ไม่ว่ายาใดๆ) ต้องมีความเข้าใจถึงผลดีผลเสียของยาอย่างลึกซึ้ง มีความเข้าใจ เรื่องยาที่จำเป็นต้องใช้อย่างถี่ถ้วน

มีข้อแนะนำว่าผู้ที่รับประทานยาลดไขมันประเภทนี้ควรได้รับการตรวจเลือดดูการทำงานของตับและไตเสียก่อน และหลังจากได้ยาไปแล้ว 2 ถึง 3 เดือน เพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีผลข้างเคียงต่อตับและไต หลังจากนั้นก็ควรต้องตรวจเลือดเป็นระยะๆ ประมาณปีละ 1-2 ครั้ง ขึ้นกับขนาดของยาที่ได้ และที่สำคัญ คือ ดูด้วยว่ายาที่รับประทานอยู่นั้นสามารถลดระดับไขมันในเลือดได้หรือไม่ เพราะมีคนไข้หลายๆ คน เมื่อกินยาอยู่ก็ตามใจปากมากขึ้นเพราะสบายใจว่ามียาควบคุมอยู่

ในคนที่เป็นโรคหลอดเลือดแข็งกับหรือโรคหัวใจแล้ว เราอยากให้ค่าคอเลสเตอรอลรวม (total cholesterol) และแอลดีแอลคอเลสเตอรอล (LDL-cholesterol) ต่ำที่สุดเท่าที่จะต่ำได้เพราะค่าปกติที่เราพูดๆ ถึงกันนั้นเป็นค่าปกติของคนปกติ!!! คนที่มีโรคแล้ว ระดับไขมันทั้งสองชนิด ควรจะต่ำที่สุดเท่าที่จะต่ำได้โดยการควบคุมอาหาร ออกกำลังกาย และใช้ยาในขนาดที่มากพอที่จะไม่ทำให้เกิดผลข้างเคียง

คนไข้ที่ได้ยากลุ่มนี้ยังควรทราบด้วยว่าต้องรีบมาพบแพทย์ทันทีที่มีอาการผิดปกติ เช่นมีผื่นขึ้นตามตัวหรือมีอาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้ออย่างรุนแรง

มีผู้หญิงคนหนึ่งอายุราวๆ 60 ปีเศษ สูงประมาณ 150 เซนติเมตร รูปร่างไม่อ้วนไม่ผอม ท่าทางเป็นนักกีฬา แข็งแรงพอสมควร มาพบผมเนื่องจากเธอสังเกตตัวเองว่าในช่วง 6-7 เดือนหลังเธอออกกำลังได้น้อยลง ที่เคยเล่นเทนนิส ได้คราวละ 2-3 เซ็ท ช่วงหลังๆ เล่นได้ไม่ครบเซ็ทก็เหนื่อยต้องขอพัก แต่เธอไม่เคยมีอาการเจ็บ แน่นหน้าอก หรือหน้ามืดเป็นลม ปัจจัยเสี่ยงต่างๆของโรคหลอดเลือดหัวใจตีบ เธอก็ไม่มีแต่ไม่เคยตรวจร่างกายหรือตรวจเลือดมาก่อนเลย เนื่องจากเป็นคนค่อนข้างแข็งแรง

จากการตรวจร่างกายโดยละเอียดก็ไม่พบความผิดปกติอะไร ความดันโลหิตอยู่ในเกณฑ์ปกติ ตรวจสมรรถภาพการทำงานของหัวใจ โดยดูภาพจากการตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) ซึ่งเป็นวิธีตรวจหากล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดที่ละเอียด ชัดเจนและแม่นยำวิธีหนึ่งที่มีในปัจจุบันนี้แล้ว ก็ไม่พอว่าเธอมีกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด

เธอมีสิ่งผิดปกติอย่างเดียวที่ตรวจพบคือระดับคอเลสเตอรอลรวม(total cholesterol) ของเธอสูงกว่า 300 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร ซึ่งเป็นระดับที่สูงมากๆ ผมจึงให้ยาลดไขมันกลุ่มสแตติน (Statin) กับเธอไปพร้อมๆ กัน แนะนำเรื่องอาหารที่ควรควบคุมไปด้วย

คนไข้คนนี้กลับมาหาผมทุกๆ สามเดือนอยู่ปีเศษๆ แต่ระดับคอเลสเตอรอลของเธอก็ไม่ลดลงมาเท่าไหร่ ผมต้องเพิ่มขนาดยาขึ้นเรื่อยๆ จนเกรงว่าจะเกิดผลข้างเคียงจากยา จนกระทั่งวันหนึ่ง ผมอดสงสัยไม่ได้จึงถามเธอเรื่องรายละเอียดของอาหารที่เธอรับประทานซึ่งก็ดูจะถูกต้องดี

พอถามเรื่องยาอีกครั้งเธอจึงสารภาพว่า เธอไม่ค่อยได้รับประทานยาที่ผมให้เลย เพราะฟังผมอธิบายเรื่องผลข้างเคียงของยาเสียจนกลัว และเธอมีความคิดว่า "ยาฝรั่ง" หรือยาแผนปัจจุบันนั้นมักจะมีผลเสียถ้ารับประทานไปนานๆ เธอจึงไปเสาะแสวงหา "ยาสมุนไพร" ทั้งยาไทย ยาจีน และวิธีการต่างๆ นาๆ ไม่ว่าจะเป็นการฝังเข็ม ล้างท้อง เธอลองมาหมดแล้วแต่ไม่ได้ผล

เมื่อผมทราบดังนั้น ผมจึงบอกเธอว่า
"โธ่ทำไม ไม่บอกผมละครับว่าไม่ชอบ ยาฝรั่ง"
......"ผมมียาลดไขมันของแขกด้วย"
เธอตาโตด้วยความตื่นเต้น...."หมอพูดเล่น หรือพูดจริงคะ"
ผมตอบ "ผมจะหลอกคุณทำไม?"

ว่าแล้วผมก็สั่งยาลดไขมันที่ทำจากประเทศอินเดียให้เธอไป (ผมชี้ให้ดูที่กล่องยาว่า ยานี้ทำจากประเทศอินเดียจริง!!)

ครั้งต่อมาเมื่อเจาะเลือดตรวจดูก็พบว่าผลเลือดต่างๆเป็นปกติหมด และไม่มีผลข้างเคียงใดๆ จากยาเลย ทำให้เธอพอใจ "ยาแขก" ของผมมาก

แต่ผมก็ลืมบอกเธอไปว่า "ยาแขก" นั้นจริงๆ แล้วเป็นตัวยาตัวเดียวกับ "ยาฝรั่ง" ที่เธอได้ตั้งแต่แรกนั่นเอง เพียงแต่ยี่ห้อนี้ทำในเมืองอินเดียเท่านั้นเอง!!!