สถาบันเพอร์เฟคฮาร์ท โรงพยาบาลปิยะเวท สาระน่ารู้เกี่ยวกับโรคหัวใจ การป้องกัน การวินิจฉัย การรักษา และการฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจ

หัวใจติดปีก

                คนไข้โรคหัวใจชอบที่จะถามว่า เดินทางไปเที่ยวต่างประเทศ หรือเดินทางโดยเครื่องบินได้หรือไม่?

                ญาติ พี่ น้อง ลูกหลานมักกลัวที่จะพาคนไข้ที่เป็นโรคหัวใจไปเที่ยวไหนต่อไหนด้วย ...........เป็นเพราะกลัวว่าคนไข้จะเกิดหัวใจวาย แล้วไม่รู้ จะช่วยยังไงหรือว่ากลัวเกิดเรื่องกลางทางทำให้เที่ยวไม่สนุก?!?!

ทั้งนี้ทั้งนั้นเพราะโรคหัวใจคาดเดาอยาก

เมื่อก่อนนี้ การรักษาคนไข้โรคกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน (Heart Attack) หรือหัวใจวาย หมอจะให้คนไข้พักเฉยๆ ไม่ทำอะไรเลย เป็นเดือนๆ

..... แต่นั่นมันเมื่อหลายสิบปีที่แล้วครับ!!

เดี๋ยวนี้การรักษาโรคหัวใจสมัยใหม่ จะรู้ว่า การฟื้นฟูสภาพหัวใจให้คนไข้กลับมาเหมือนเดิมหรือแข็งแรงกว่าเดิม!!! นั้นเป็นสิ่งที่ทำได ้และจะเป็นประโยชน์ในระยะยาวต่อคนไข้

ดีกว่านั่งๆ นอนๆ อยู่กับบ้านเฉยๆ ไม่ทำอะไรเลย จิตใจห่อเหี่ยว แต่ที่สำคัญก็คือ หัวใจจะไม่แข็งแรงด้วย การที่คนไข้โรคหัวใจ ได้รับการฟื้นฟูสมรรถภาพหัวใจได้มีกิจกรรมตามปกติ ไม่ใช่ถูกกักตัว ทะนุถนอมอยู่ในแต่ในบ้าน จะทำให้คนไข้เหล่านี้มีประสิทธิภาพและสมรรถภาพ ของร่างกายดีกว่าผู้ที่อยู่เฉยๆไม่ทำอะไรเลย นอกจากนี้คนไข้ที่แอ็คทีฟยังจะเป็นผู้ที่มีสภาพจิตใจที่ดี รู้สึกสบาย มีความกังวลน้อยลง ไม่เครียด ซึ่งนำไปสู่ การมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

คนไข้โรคหัวใจหรือผู้สูงอายุที่มีการออกกำลัง (อย่าเข้าใจผิดว่าการออกกำลังในที่นี้ หมายถึง การวิ่ง หรือเล่นกีฬาอย่างหักโหมจนเหงื่อโทรม ทั้งตัวนะครับ!!!) ที่พอเหมาะ ถูกต้องและได้รับการฟื้นฟูหัวใจจะทำให้ความต้องการออกซิเจนของหัวใจลดน้อยลง..... หรือกกล่าวอีกอย่างหนึ่งคือ หัวใจจะใช้ออกซิเจน (ที่อาจจะมีปริมาณลดน้อยลง) ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

.......ถ้าเป็นรถยนต์ก็ประหยัดน้ำมันมากขึ้น!!!!

คนที่ออกกำลังประจำจะมีชีพจรเต้นช้าลง
คนที่ออกกำลังประจำ ความดันโลหิตขณะพักและหลังออกแรงจะต่ำลง

ถ้าท่านได้รับการฝึกและดูแลจากหมอฟื้นฟูหัวใจหรือหมอหัวใจ ไม่ว่าท่านจะอายุเท่าไหร่ เคยเป็นโรคหัวใจหรือกำลังเป็นโรคหัวใจก็ตาม
.........ท่านอาจจะค่อยๆ เพิ่มความแรง (หรือความหนักเบา - Intensity) ของการออกกำลังกายขึ้นได้ และจะมีผลทำให้
..........อาการเจ็บแน่นหน้าอกหรือเหนื่อยจะน้อยลง
.........ทนต่อการออกกำลังและกิจกรรมต่างๆ ได้ดีขึ้น
.........สามารถกลับไปมีชีวิตและมีกิจวัตรประจำวันได้เป็นปกติ
.........การเคลื่อนไหวกล้ามเนื้อและข้อต่อต่างๆ จะดีขึ้น
.........ในผู้สูงอายุ โอกาสที่จะล้ม มีอุบัติเหตุจะลดลง!!!!

ยิ่งกว่านั้นในคนไข้สูงอายุ การออกกำลังกายจะช่วยเสริมสร้างกระดูก เป็นการป้องกันโรคกระดูกพรุน (Osteoporosis) อีกด้วย และ การออกกำลังกายที่ถูกวิธี ยังทำให้ความจำเป็นของคนไข้โรคหัวใจที่จะต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลลดน้อยลง

ย้อนกลับมาที่คำถาม เรื่องการเดินทางของคนไข้โรคหัวใจนั้น ส่วนใหญ่แล้วถ้าคนไข้ไม่ได้เพิ่งมีปัญหาเฉียบพลันรุนแรงแล้ว ส่วนใหญ่ผมมักจะ สนับสนุนให้เดินทางไปไหนมาไหนได้เหมือนปกติ แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นต้องดูภาวะต่างด้วย คือ .......
อาการคนไข้ขณะนั้น ........ถ้าอาการคงที่ดี ก็น่าจะเดินทางได้ปลอดภัย
ระยะทางที่เดินทาง ........ถ้าต้องอยู่ในเครื่องบินนานๆ เรื่องยาต่างๆ ต้องเตรียมให้พร้อม
สถานที่ที่จะไป ........สอบถามผู้จัดทัวร์ไว้ล่วงหน้าด้วยว่าถ้าเกิดเจ็บป่วยขึ้นมา เขาจะช่วยได้อย่างไร!!!

นอกจากนี้ผมใช้หลักที่ว่า ถ้าคนไข้อาการคงที่ดีภายใน 1 เดือน.... ก็ไม่น่าจะมีปัญหาระหว่างเดินทาง...... ถ้ามีอาการเหนื่อย ผิดปกติระหว่างการเดินทาง ต้องอย่าฝืน ให้หยุดพักทักที ...... ครั้งนี้เที่ยวได้ไม่ครบไม่เป็นไร โอกาสหน้ามาใหม่ได้!!! (ยกเว้นถ้าอยากไปเที่ยวสวรรค์)

ระหว่างเดินทาง ......... อย่ารับประทานอาหารให้อิ่มเกินไป แต่ถ้าเกิดรีบและอิ่มมาก อย่าไปออกแรง รีบวิ่งตามคนอื่นๆ ควรค่อยๆ เดิน และบอกไกด์ทัวร์ไว้ก่อน ยังไงเขาก็ต้องรอเรา!!!....

ระหว่างเดินทาง ......ดื่มน้ำมากๆ อย่าพยายามอดน้ำหรือกลั้นปัสสาวะ

ที่สำคัญ ถ้าไปในที่ที่อากาศหนาวเย็น ต้องพยายามใส่เสื้อผ้าให้อบอุ่น และต้องพักผ่อนให้เพียงพอ ถ้าเช้าวันไหนทัวร์ปลุกให้ตื่นแต่เช้า เราไม่ไหวจริงๆ ต้องขอพัก ....... เป็นหน้าที่ของทัวร์อีกเหมือนกันที่จะทิ้งเราไว้ไม่ได้ ถ้าจะให้ดีก็พยายามเลือกไปทัวร์ที่ลูกทัวร์อายุใกล้เคียงกัน กับเราจะดีที่สุดครับ!!

ศ.นพ.นิธิ มหานนท์

15 พ.ย. 2548